II Европейские игры – соревнования, свободные от табака

В 2019 году мероприятия против курения особенно актуальны в связи с проведением в Республике Беларусь II Европейских игр – соревнований, свободных от табака.

31 мая стартовала республиканская информационно-образовательная акция «Беларусь против табака» под девизом «Табак и здоровье легких».

Мероприятия антитабачной направленности пройдут во всех регионах до 21 июня 2019 – дня начала II Европейских игр.

Табачный дым имеет серьезные последствия для здоровья курильщиков и некурящих людей.

Курение - главный фактор риска развития хронической обструктивной болезни легких (ХОБЛ), сердечно-сосудистых заболеваний, инфекции респираторного тракта, онкологических заболеваний.

Спорт и никотин несовместимы, поэтому в рамках масштабной кампании - популяризация здорового образа жизни и основная  цель - обеспечение права некурящих (спортсменов, волонтеров, гостей, детей, пожилых людей) дышать чистым воздухом.

В период игр на территории всех спортивных объектов курение будет запрещено. Все помещения, задействованные при проведении соревнований, будут свободны от табачного дыма.

Мероприятия антитабачной направленности так же пройдут по маршруту следования эстафеты огня II Европейских игр «Пламя мира».

Все проводимые мероприятия предназначены для привлечения внимания к рискам для здоровья, связанным с употреблением табака, к эффективным мерам по снижению уровня потребления табачных изделий, и к причинно-следственной связи между употреблением табачных изделий и развитием болезней легких, для повышения осведомленности широких слоев населения, в том числе подростков и молодежи о воздействии употребления табака и вторичного табачного дыма на здоровье.

Декретом Президента Республики Беларусь от 24.01.2019 №2 утверждено Положением о государственном регулировании производства, оборота и потребления табачного сырья и табачных изделий, производства, оборота и использования электронных систем курения, которое предусматривает ужесточение мер антитабачного законодательства в Беларуси. Декрет вступит в силу 27 июля 2019 года.

Основной целью документа является последовательное ограничение доступности табачных изделий, электронных систем курения, жидкостей для них, систем для потребления табака. Это в свою очередь будет способствовать предотвращению негативного влияния курения на состояние здоровья настоящего и будущих поколений, а также создаст условия для защиты здоровья граждан от воздействия окружающего табачного дыма и последствий потребления (курения) табачных изделий, использования электронных систем курения, систем для потребления табака.

Независимо от сорта сигарет, их крепости, наличия ароматических добавок или конструкции фильтра – все, без исключения сигареты, оказывают пагубное влияние на организм человека, провоцируют возникновение болезней, которые нередко приводят к смерти.

Для достижения Цели устойчивого развития (ЦУР), предусматривающей сокращение преждевременной смертности от неинфекционных заболеваний, борьба против употребления табака должна стать приоритетом во всем мире, в том числе и для Республики Беларусь, что позволит улучшить показатели здоровья и благополучие населения.

Заведующий отделом общественного здоровья

Брестского областного ЦГЭиОЗ                                               Е.Н. Тищенко

Завершье

Вёска Заверша размешчана на рэдкім для Палесся ўзвышшы – Загараддзі, на паўночным усходзе Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Першае пісьмовае ўпамінанне назвы Заверша адносіцца да пачатку ХVI ст. У 1518 годзе згадваецца «востраў Заверша» сярод угоддзяў сяла Бездзеж у сувязі са спрэчкай паміж князем пінскім Ф. І. Яраславічам і католікамі Трокскага касцёла Маці Божай. Першы ўспамін вёскі Заверша ў дакументах зафіксаваны ў 1783 годзе, тады яна адносілася да Пінскага павета Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага

Адносна назвы вёскі існуюць розныя версіі. Адна з іх грунтуецца на тым, што за 2 км ад вёскі знаходзіцца найвышэйшая кропка Драгічыншчыны (173 м над узроўнем мора), а значыць, населены пункт утварыўся як бы ўжо «за вяршыняй», адсюль і назва – Заверша.

У 1795 годзе, у выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай, Драгічыншчына ўвайшла ў склад Расіі: спачатку ў Літоўскай, а з 1801 года ў Гродзенскай губерні. З 1867 года дзяржаўныя сяляне, у тым ліку і завершскія, былі прыпісаны да разраду ўласнікаў і іх надзелы павялічаны на 25,6 працэнта. Уваходзілі яны ўсклад Мікіцкай грамады. Па звестках 1905 года ў Завершы было 386 жыхароў. Будаўніцтва дарогі садзейнічала развіццю кірмашоў у гэтых мясцінах, праводзіліся яны ў Бездзежы і Хомску, куды везлі свой сялянскі тавар і завершцы.

У 1915 годзе Заверша апынулася ў прыфрантавой зоне і да 1918 года знаходзілася пад акупацыяй германскіх войск. На тэрыторыі вёскі адбылася значная бітва паміж расійскімі і германскімі войскамі. Сведкам тых падзей з’яўляецца курган у канцы вёскі, гэта месца называюць «Нямецкая гара».

З пачатку 1919 года ў нашых мясцінах ўладарылі палякі. У 1921–1939 гадах Заверша было аденесена да Бездзежскай гміны Драгічынскага павета Палескага ваяводства. Людзі прыгадваюць, што вельмі цяжкім гнётам на тутэйшых сялян леглі падаткі. Восенню 1939 года Заходняя Беларусь была далучана да БССР. З 1940 года Заверша знаходзілася ў Застаўскім сельсавеце Драгічынскага раёна Пінскай вобласці. Тады ў вёсцы было 108 двароў, 615 жыхароў, працавала няпоўная сярэдняя школа, цагельня. Майстры выраблялі куфры, якія адмыслова размалёўвалі ў стылі Агоўскага роспісу.

З самага пачатку Вялікай Айчыннай вайны вёску захапілі немцы і толькі 15 ліпеня 1944 года Заверша вызвалена ад захопнікаў. У наваколлях вёскі дзейнічалі партызанскія атрады, некаторы час у 1943 годзе вёска была пад кантролем партызан. Ушаноўваючы памяць 131 аднавяскоўца, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну, недалёка ад школы ў 1970 годзе насыпалі курган памяці, на вяршыні якога паставілі абеліск.

Заверша было цэнтрам калгаса імя Дзімітрава. З 1954 года вёска ў Бездзежскім сельсавеце. У 1971 годзе ў вёсцы было 178 гаспадарак, 661 жыхар. На сённяшні дзень ў Завершы налічваецца 125 гаспадарак, пражывае 306 чалавек, з іх працоўнага ўзросту 169. У вёсцы працуюць фельчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка, Дом культуры, базавая школа, пошта, два магазіны, піларама.

У 2005 годзе ў Завершы адкрылася прадпрыемства ООО «Клуб “Фарм-Эко”», якое выпускае льняное масла, масла і шрот растаропшы, клятчатку з насення льна і растаропшы.

На сродкі мясцовага калгаса і на ахвяраванні жыхароў у вёсцы ўзведзены мураваны праваслаўны храм Святога раўнаапостальнага цара Канстанціна, які 3 чэрвеня 2002 года асвяціў епіскап Брэсцкі і Кобрынскі Сафроній (Юшчук).

Вёска Заверша – радзіма Майсея Калінікавіча Юскаўца (1898–1969), беларускага савецкага эпізаатолага, мікрабіёлага і імунолага, акадэміка Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР, акадэміка АН БССР (1950), прафесара, заслужанага дзеяча навук БССР. Таксама адсюль Іван Ільіч Шпак, кандыдат тэхнічных навук, дацэнт, загадчык кафедры прамысловай электронікі Інстытута інфармацыйных тэхналогій, аўтар 67 навуковых прац, трох вынаходніцтваў у галіне вымяральнай тэхнікі, перакладчык і папулярызатар літаратурных твораў чэшскіх і славацкіх аўтараў.

У Завершы нарадзіўся і гадаваўся беларускі паэт і празаік Анатоль Мікалаевіч Крэйдзіч, які напісаў верш «Гімн Завершу»: «Песня мая – Заверша! / На золку як сэрца – сонца. / А неба чысцей і вышай, / Пяшчотней гараць ваконцы, / Чым дзе, у маім Завершы».

Матэрыял падрыхтаваны ў 2018 г. Драгічынскай цэнтральнай раённай бібліятэкай. Елісеева Валянціна Уладзіміраўна, бібліёграф ІІ кат. аддзела абслугоўвання і інфармацыі

  1. Заверша // Гарады і вёскі Беларусі : энцыклапедыя. Мінск, 2006. Т. 3, кн. 1. С. 273–274.
  2. Заверша // Памяць. Драгiчынскi раён : гіст.-дакум. хроніка. Мiнск, 1997. С. 20, 55–56, 106, 273, 337, 395, 411, 418, 437–438, 448–449, 484–486, 495, 563.
  3. Заверша // Беларуская савецкая энцыклапедыя : у 12 т. Мінск, 1971. Т. 4. С. 465.
  4. Заверша // Драгічынскі край: зямля і людзі. Пінск, 2015. С. 73–74.
  5. Завершье  // Между Ясельдой и Днепробугом: Дрогичинский край / Д. В. Новиков и др. Минск, 2004. С. 74-78.
  6.  
  7. Курган памяти ; Памятник Димитрову Георгию Михайловичу : [д. Завершье] // Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область. Минск, 1990. С. 168.
  8. Крэйдзіч, А. Пад небам Завершанскім : [уражанні ад наведвання роднай вёскі Заверша Драгічынскага раёна] / Анатоль Крэйдзіч // На прасторах любай Беларусі : зборнiк прозы, паэзii, публiцыстыкi. Мінск, 2015. С. 467–481.
  9. Крэцйдзіч, А. «Вёска мая – Заверша…» : [верш] / Анатоль Крэйдзіч // Літаратурная карта Берасцейшчыны / укл. А. Крэйдзіч. Брэст : Брэсцкая друкарня, 2008. С. 191–192.

10. Починова, Н. В. Белорусская народная декоративная роспись : [в т. ч. роспись по дереву на примере Оговской (Дрогичинский район – дд. Заставье, Завершье, Крамно, Хомск; Пинский район – д. Мокрая Дубрава; Ивановский район – дд. Огово, Ополь, Сухое)] : учеб. пособие для уч-ся учрежд. проф.-тех. образования / Н. В. Починова. – Минск : Вышэйшая школа, 2005. – 175 с.

11. [Заверша] // Слоўнік назваў населеных пунктаў Брэсцкай вобласці / Я. Н. Рапановiч. Мінск, 1980. С. 53.

12. Шафран, Г. В Завершье – производят, в Ровинах – фасуют : «Фарм-Эко» расширяет производственные мощности : [об экономическом развитии ООО «Клуб «Фарм-Эко» фармацевтического предприятия города Дрогичин] / Галина Шафран ; фото Ивана Леончика // Драгічынскі веснік. 2018. 27 студзеня. С. 1, 4.

13. Волощук, Е. По памятным местам в окрестностях Завершья / Елена Волощук // Драгічынскі веснік. 2017. 9 снежня. С. 14.

14. Минзер, М. Выступили за здоровый образ жизни / Мария Минзер // Драгічынскі веснік. 2016. 14 снежня. С. 3.

15. Ткачук, Н. Бесценное наследство Елены Шишко / Нина Ткачук // Драгічынскі веснік. 2016. 9 красавіка. С. 14.

16. Ярмац, А. Сустрэча з пісьменнікам на яго радзіме : [творчая сустрэча старшыні Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі Анатоля Крэйдзіча прайшла ў Завершскай школе] / Ала Ярмац // Чырвоная звязда. Іванава, 2016. 22 сакавіка. С. 4.

17. Мінзер, М. Шануем мінулае, каб будучыню мець... : [гісторыя, фальклор, ураджэнцы в. Заверша] / Марыя Мінзер // Драгічынскі веснік. 2015. 28 лютага. С. 4.

18. Котковец, А. Целебный дар обычного сорняка : [о предприятии «Клуб Фарм-Эко» в д. Завершье Дрогичинского района] / Алла Котковец // Заря. 2012. 18 октября. С. 8.

19. Котковец, А. Тканым рушничком дорожка : [бывшей доярке колхоза им. Димитрова Любови Игнатьевне Вакульчик, мастере ручного ткачества] / Алла Котковец // Заря. 2012. 16 июня. С. 5.

20. Котковец, А. Завершье родное : [о «Встрече поколений» в СДК д. Завершье] / Алла Котковец // Заря. 2012. 2 июня. С. 7.

21. Волкович, А. Светлица : [об интерьере полесской избы в д. Завершье Дрогичинского района] / Александр Волкович // Брестский курьер. 2008. 11 сентября (№ 37). С. 10.

22. Муха,Ф. Льняное масло из Завершья : [о предприятии «Фарм-Эко»] / Фёдор Муха // Рэспубліка. 2006. 11 студзеня (№ 5). С. 2.

23. Шафран, Г. Сельский цех конкурирует с зарубежными производителями и сбивает цену на льняное масло / Галина Шафран // Драгічынскі веснік. 2006. 6 ліпеня. С. 2.

24. Супрун, С. Забыццю не падлягаюць : [пра перазахаванне анстанкаў рускiх воiнаў I Сусветнай вайны ля в. Заверша Драгiчынскага раёна] / Сцяпан Супрун // Народная трыбуна. 2006. 14 студзеня.

25. Супрун, С. Забвению не подлежат : [о перезахоронении останков 19-ти русских воинов, погибших в 1915 г. у д. Завершье] / Степан Супрун // Драгiчынскi веснiк. 2005. 17 снежня.

26. Астаповіч, М. Былое вёскі Заверша / Марыя Астаповіч // Драгічынскі веснік. 2003. 16 красавiка. С. 2; 19 красавіка. С. 2; 23 красавіка. С. 2.

Драгічынскі раён

Заверша

Мікола (Мікалай Мікалаевіч) Федзюковіч

Ёсць у Беларускім Палессі, на Драгічыншчыне Брэсцкай вобласці, непрыкметная, як сотні іншых, вёска Гутава, згадкі аб якой у пісьмовых крыніцах вядомы з 1502 года. Тут у сялянскай сям’і 25 мая 1943 года нарадзіўся вядомы беларускі паэт Мікола Федзюковіч.

Гадаваўся ў маці-калгасніцы, таму з маленства ведаў усю сялянскую працу. Школьнікам добра маляваў, захапляўся спортам, гуляў у футбол, абараняў гонар раёна на першынствах вобласці. Пасля заканчэння Гутаўскай сярэдняй школы ў 1960 годзе Мiкола працаваў у калгасе, затым літсупрацоўнікам драгічынскай раённай газеты “Запаветы Леніна”, фотакарэспандэнтам лунінецкай “раёнкі” “Ленінскі шлях”. Служыў у Савецкай Арміі ў Пячах, наборшчыкам пры дывізійнай газеце “Звезда Советов” (1962–1965).

Любоў да мастацкай літаратуры і паэтычнага слова праявілася ў Міколы вельмі рана. Блакітныя гарызонты, веснавая ралля, пах сена, усход сонейка... і прывабная яго воку зорка Мілавіца (Венера), а таксама іншыя атрыбуты вясковага жыцця натхнялі маладога паэта на творчасць. Мiкола стаў адным з актыўных удзельнiкаў лiтаратурнага аб’яднання пры iванаўскай раённай газеце. У многіх яго вершах праглядаецца праца селяніна на нялёгкай хлебнай ніве, бо сам Мікола быў паэтам ад зямлі.

У 1970 годзе закончыў аддзяленне паэзіі Літаратурнага інстытута імя М. Горкага ў Маскве. Прыехаў у Мінск, працаваў у выдавецтве “Народная асвета”, у рэдакцыях газеты “Чырвоная змена”, бюлетэня “Служба быту Беларусі”. З 1993 года – літкансультант газеты “Белорусская нива” i адначасова кіраўнік літаратурнага аб’яднання пры “Чырвонай змене”. Многа часу аддаў ён маладзейшым калегам, ахвяруючы сабой, не напісаўшы сваіх вершаў.

Першыя вершы Міколы Федзюковіча ў раённым друку з’явіліся ў 1960-м, у рэспубліканскім – у 1964 годзе. З 1972 года Мiкола Федзюковіч стаў членам Саюза пісьменнікаў БССР. Аўтар зборнікаў вершаў “Зямля – магніт” (1968), “Мілавіца” (1971), “Птушыны грай” (1976), “Птичье дерево” (1976), “Макаў цвет” (1979), “Красадзён” (2009). Яго творы перакладаліся на ўкраінскую, літоўскую і рускую мовы.

Ён належыў да таго пакалення, дзяцінства якіх прыпала на ваенныя і пасляваенныя гады. I таму тэма вайны так хвалявала яго. Мікола Федзюковіч пісаў пра гора, што прынесла вайна, пра свае галоднае і халоднае дзяцінства. Бацька паэта Мікалай Іванавіч не вярнуўся з франтавых дарог Вялiкай Айчыннай – загінуў у 1942-м, гэта была першая значная страта. Потым трагічна загінуў брат, не стала адзінага сына, якi загiнуў дарослым. За год да смерці паэта памерла ягоная маці Ксенія Пракопаўна, якую ён з вёскі забраў да сябе ў Мінск, і якой прысвяціў не адзін верш. Бязлітасны лёс выпрабоўваў яго на трываласць, грамадзянскую мужнасць. Тэму радзімы, сяброўства, кахання паэт лічыў галоўнай у сваёй творчасці.

Неадступнымі спадарожнікамі няўрымслівага героя яго твораў з’яўляюцца вятры і навальніцы, сонца і хмары, дажджы і травы, лясы і рэкі. Яшчэ ў першым паэтычным зборніку “Зямля – магніт” (1968) ён нібы прадказаў свой лёс, заявіў пра сваё крэда, агучыў праграму свайго “хуткаплыннага” жьщця. Кніга вершаў “Макаў цвет”, выдадзеная ў 1979 годзе выдавецтвам “Мастацкая літаратура”, стала, на жаль, апошняй пры жыцці Мікалая Мікалаевіча.

Паэт “маўчаў” 18 гадоў. Рукапіс новай кніжкі з незвычайна прыгожай назвай “Красадзён” праляжаў у выдавецтве “Мастацкая літаратура” больш за дзесяць год, а ў свет пры жыцці паэта так і не выйшаў. Красадзён – гэта прыгожая травянiстая раслiна, звычайная для палескiх мясцiн.

Лёс не песціў паэта, але ён не скарыўся яму і, як мог, даражыў сваім прызначэннем паэта. Пра яго паэзію гаварылі ў літаратурных колах Беларусі, Расіі і іншых краін. Шырокая вядомасць і папулярнасць паэта яшчэ і ў тым, што ён быў перакладчыкам вершаў на беларускую мову з французскай, балгарскай, а таксама з грузiнскай, казахскай, кіргізскай, рускай, таджыкскай, татарскай, украінскай i іншых моў народаў СССР.

Шмат ездзiў па Беларусі, пісаў нарысы і рэпартажы з маладзёжных будоўляў, выступаў з імі ў друку і на радыё. Вёў на Беларускім радыё перадачу “Шчырага сэрца парывы”. Мікола Федзюковіч пісаў сумленную публіцыстыку, рэцэнзіі, нарысы і артыкулы.

Жыў адкрыта, не страхаваў сябе, лічыў сваім адзіным паратункам родны абсяг, да якога і прыхінаў галаву. Яго малая радзіма – палескі край. У душы паэта ён быў нечым незвычайным, таямнічым. Здавалася, яму там сонца ярчэй свяціла і людзі былі ласкавейшымі. Паэт любіў сваіх землякоў і як Айчыне, прысягаў ім вернасцю, тым самым плаціла паэту і Бацькаўшчына.

На жаль, жыццё паэта абарвалася рана – не дажыў да 54-х, засталіся яго творы, якія вучаць разумнаму, добраму, вечнаму. Мікалай Мікалаевіч Федзюковіч нечакана, раптоўна памёр 8 студзеня 1997 года. Пахаваны на Паўночных могілках г. Мінска.

Паэтычная спадчына паэта застаецца запатрабаванай. У 2009 годзе ў серыi “Беларуская паэзiя ХХ стагоддзя” выйшла кнiга вершаў і перакладаў М. Федзюковіча “Красадзён” (укладальнік Віктар Гардзей). На радзiме паэта, у Гутава Драгічынскага раёна, у 1998 годе было наладжана літаратурнае свята, прысвечанае 55-годдзю з дня нараджэння земляка. Яго імем названа адна з вуліц Гутава. У 2013 годзе адбыўся дзень памяцi “Мілавіца над Гутавам”, прысвечаны 70-годдзю з дня нараджэння Міколы Федзюковіча.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2013 г. Драгічынскай раённай цэнтральнай бібліятэкай. Трыфанава Наталля Іванаўна, гал. бібліёграф аддзела абслугоўвання і інфармацыі

Творы М. М. Федзюковіча

  1. Красадзён : вершы, пераклады / Мікола Федзюковіч ; уклад. В. Гардзей. Мінск : Мастацкая літаратура, 2009. 319 с. (Беларуская паэзія ХХ стагоддзя).
  2. Макаў цвет : вершы / Мікалай Федзюковіч. Мiнск : Мастацкая літаратура, 1979. 52 с.
  3. Птичье дерево : стихи / Микола Федюкович ; пер. с белорус. Ивана Бурсова. Москва : Молодая гвардия, 1976. 32 с. (Молодые голоса).
  4. Мілавіца : лірыка / Мікалай Федзюковіч. Мiнск : Беларусь, 1971. 56 с.
  5. Зямля – магніт : вершы / Мікалай Федзюковіч. Мінск : Беларусь, 1968. 64 с. (Першая кніга паэта).
  6. Вёска Гутава : [верш] / Мікола Федзюковіч // Літаратурная карта Берасцейшчыны / уклад. А. Крэйдзіч. Брэст : Брэсцкая друкарня, 2008. С. 182–183.
  7. “Земле на верность присягали” ; “О, как бы ни жил  терпеливо” : [стихи] / Микола Федюкович // Белой вежи свет : сборник поэзии Брестчины / сост. и пер. с белорус. В. Гришковца. Минск : Літаратура і Мастацтва, 2010. С. 41.
  8. Балада пра бусла : [верш] / Мікола Федзюковіч // Дыялог на мяжы стагоддзяў / уклад. М. Панасюк. Мiнск : Тэхнапрынт, 2000. С. 281–282.
  9. Красадзён : старонкі з кнігі : [вершы] / Мікола Федзюковіч ; уступ. слова Віктар Шніп ; публікацыя Алены Федзюковіч // ЛіМ. 1997. 21 лют. (№ 8). С. 14–15.

10. “У нашым лесе дрэў нямала” ; “Прачыналася рэчка Ясельда” ; “Неўпрыкмет заблудзіць сярод вуліц” ; “Жанчына” ; “Каравай” : [вершы] / Мікола Федзюковіч // Анталогія беларускай паэзіі : у 5 т. Т. 3 : Вершы і паэмы. Мiнск : Мастацкая літаратура, 1993. С. 363–366.

Аб жыццi i творчасцi М. М. Федзюковіча

  1. Федюкович Микола // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. : Т. 1. Брестская область : в 2 кн. Минск, 2009. Т. 1, кн. 2. С. 433.
  2. Мікола Федзюковіч // Лiтаратурная карта Берасцейшчыны / уклад. А. Крэйдзiч. Брэст : ААТ «Брэсцкая друкарня», 2008. С. 181–182.
  3. Федюкович Микола // Республика Беларусь : энциклопедия : в 7 т. Минск, 2008. Т. 7. С. 356.
  4. Федзюковіч Мікалай // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Мiнск : БелЭн, 2003. Т. 16. С. 345.
  5. Федзюковiч Мiкола // Беларускiя пiсьменнiкi : бiябiблiяграфiчны слоўнiк : у 6 т. Мiнск, 1995. Т. 6. С.
  6. Панасюк, М. Усе трывогі, боль і хваляванне : [пра дзень памяцi паэта-земляка М. Федзюковіча “Мілавіца над Гутавам”] / Мікалай Панасюк // Народная трыбуна. 2013. 31 мая. (№ 22). С. 4.
  7. Марціновіч, А. Вагон, з якога бачны макаў цвет : [пра творчасць паэта М. Федзюковіча. Да 65-годдзя з дня нараджэння] / Алесь Марціновіч // ЛіМ. 2008. 1 жн. (№ 31). С. 14.
  8. Мікола Федзюковіч : [біяграфічная даведка] // Ясельда : юбілейны зборнік Іванаўскага літаб’яднання. Іванава, 2006. С. 65–67.
  9. Грышкевіч, Т. Магла б хацінка стаць музеем : [пра М. Федзюковіча i яго радзiму – вёску Гутава] / Таццяна Грышкевiч // Белорусская нива. 2005. 16 февр. С. 4.

10. Гардзей, В. …Паклікаў жураўліны вырай : [да 60-годдзя з дня нараджэння М. Федзюковіча] / Вiктар Гардзей // ЛІМ. 2003. 30 мая (№ 22). С. 14–15.

11. Трафiмчук, М. Фэст на радзiме паэта : [пра М. Федзюковiча] / Мiкола Трафiмчук // ЛiМ. 2003. 30 мая (№ 22). С. 15.

  1. 12.                       Гальпяровіч, Н. Мікола Федзюковіч : [штрыхі да партрэта] / Навум Гальпяровіч // Роднае слова. 2003. № 5. С. 99.

13. Трафімчук, М. Мілавіца над Гутавам : [да 55-годдзя з дня нараджэння М. Федзюковіча] / Мікола Трафімчук // Драгічынскі веснік. 1998. 23 мая.

14. Панасюк, М. Як зямное прычасце : [памяці М. Федзюковіча] / Мiкола Панасюк // Драгічынскі веснік. 1998. 14 студз.

15. Панасюк, М. Свята паэзіі ў Гутаве : Аднавяскоўцы М. Федзюковіча шануюць яго імя : [пра свята да 55–годдзя з дня нараджэння М. Федзюковіча] / Мiкалай Панасюк // Драгічынскі веснік. 1998. 6 чэрв.

16. Гардзей, В. I два радкі гаркотай на губах : [пра М. Федзюковіча] / Вiктар Гардзей // Чырвоная змена. 1998. 26 сакав. С. 3.

17. Галіцкі, Р. Водар нерасцвіўшагася красадзёна : [да 55-годдзя з дня нараджэння М. Федзюковіча] / Рыгор Галіцкі // Драгічынскі веснік. 1998. 20 мая; Акно. 1998. № 1. С. 62–67.

18. Малец, Я. Я выпадкова сеў не ў той вагон… : Слова пра Міколу Федзюковіча / Янусь Малец // ЛіМ. 1997. 30 мая (№ 22). С. 16.

19. Аляксейчык, Я. Я. Мікола Федзюковіч / Я. Я. Аляксейчык // Памяць : гіст.-дакум. хроніка Драгічынскага раёна. Мінск : БЕЛТА. 1997. С. 439–441.

Драгічынскі раён

Гутава, в.

Мінск

Федзюковіч Мікалай Мікалаевіч

Федзюковіч Мікола

Хомск

Першы пісьмовы ўспамін пра вёску Хомск Здзітаўскай воласці Берасцейскага ваяводства (цяпер Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці) адносіцца да 1518 г. Вёска – уласнасць Станіслава Нарушэвіча Валадковіча, узгадваецца ў справе аб межавых спрэчках пінскага князя Фёдара Яраславіча з канонікамі трокскімі. Назва вёскі паходзіць, магчыма, ад імя Хома, такія імёны былі распаўсюджаны ў гэтай мясцовасці. У час Вялікага Княства Літоўскага гэта быў княжацкі гарадок з пераважнагандлёвым і рамесным людам, які пераходзіў ад князёў Вішнявецкіх да Дольскіх, затым Пуслоўскіх, Агінскіх.

У ХVІ ст. недалёка ад Хомска, побач з вёскай Жабер, на пясчаным узвышшы ракі Ясельда была ўзведзена буйная па тым часе ваенная крэпасць – замак князёў Вішнявецкіх, якая з’яўлялася фарпостам усходніх рубяжоў Рэчы Паспалітай. У часы нашэсця шведаў (1706) толькі дзякуючы подкупу каменданта і цяжкай асаднай артылерыі, спецыяльна прывезенай сюды з Пінска, крэпасць была ўзята і разбурана. У цяперашні час на гэтым месцы знаходзіцца археалагічны помнік «Руіны былога замка Вішнявецкіх». У 2017–2018 гг. навуковымі супрацоўнікамі Інстытута гісторыі НАН Беларусі разам з прадстаўнікамі дайвінг-цэнтра «Марскі пегас» на тэрыторыі помніка праводзіўся вышук замкавага арсенала. З дна ракі ўдалося падняць больш за 10 марцірных бомб пачатку ХVIII ст.

У 1687 годзе ў вёсцы Хомск надворны маршалак літоўскі князь Ян Караль Дольскі заснаваў манастыр базыльян, які быў скасаваны ў 1833 г. У 1805 г. бібліятэка базыльян у Хомску налічвала 190 кніг. Царква Пакрова Багародзіцы была таксама манастырскай.

На сродкі графа Войцаха Пуслоўскага ў пачатку ХІХ ст. драўляны будынак царквы змяніла мураваная Свята-Пакроўская. Разам з мураванай сінагогай, таксама фундаванай Пуслоўскімі, уніяцкая камяніца надавала прыгажосць мясцовасці і з’яўлялася яе знакамітасцю. Яна была пабудавана з цэглы ў стылі класіцызму: з круглай купальнай ратондай, з трох бакоў вылучанай чатырохкалоннымі порцікамі з трохвугольнымі франтонамі, пад якімі былі зроблены ўваходы ў храм. У інтэр’еры храма адасоблена пастаўлена па кругу каланада, якая трымала купальнае скляпенне. Пасля пажару 1872 г. царква аднаўлялася паводле праекта архітэктара Гур’ева. У 1943 г. немецка-фашысцкія акупанты царкву спалілі, засталася толькі драўляная званіца. Канчаткова сцены былі знесены ў 1972 г. Новы праваслаўны храм Пакрова Прасвятой Багародзіцы пабудавалі ў 1993 г.

У 1778 г. мястэчка Хомск атрымала статус горада, стала цэнтрам Хомскага графства. З 1795 г. – у Расійскай імперыі. У 1798 г. бліз ракі Ясельда ў сваім радавым маёнтку – у Хомску Войцах Пуслоўскі заснаваў фабрыку адборнага сукна. У 1828 г. на ёй працавала каля 550 чалавек – прыгонныя сяляне і вольнанаёмныя рабочыя. Прадпрыемства пастаўляла арміі салдацкае сукно, частка прадукцыі збывалася на рынкі Пецярбурга, Рыгі, Вільні і інш. У 1829 г. на Усерасійскай выстаўцы ў Пецярбургу мануфактура Пуслоўскага адзначана малым залатым медалём. На прадпрыемстве быў устаноўлены паравы рухавік, прадзільныя, часальныя, стругальныя, шліфавальныя станкі, чыгунныя прэсы. Фабрыка працавала ў Хомску да 1838 г.

У часы панскай Польшчы (1921–1939) мястэчка Хомск было цэнтрам гміны Драгічынскага павета Палескага ваяводства, уяўляла сабой гандлёвы цэнтр мясцовага значэння. З прадпрыемстваў працавалі тры млыны, пякарня, цагельны завод, 30 майстэрняў, у якіх шылі адзенне, абутак, 10 кузьняў. У Хомску было 50 прыватных магазінаў, аптэка, чатыры карчмы. Насельніцтва налічвала каля 4 тысяч чалавек, з якіх прыкладна 50 % былі яўрэі, 45 – беларусы, 5 – палякі.

На долю жыхароў Хомска прыпалі ўсе беды Першай і Другой сусветных войнаў, якія ніяк не абыходзілі яго бокам. У 1915 г. насельніцтва была адпраўлена ў бежанцы на ўсход, Хомск быў цалкам разбураны і спалены. Ужо напачатку жніўня 1941 г. ўсё яўрэйскае насельніцтва Хомска было знішчана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У гады Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Хомскага сельсавета дзейнічала партызанская брыгада імя Я. М. Свярдлова. 5 ліпеня 1943 г. фашысцкія карнікі знішчылі 154 жыхары Хомска, спалілі ўсе дамы і царкву. Ахвярам фашызму ў мірны час былі пастаўлены абеліскі.

Хомск з 1940 г. быў цэнтрам сельсавета Драгічынскага раёна Пінскай вобласці, з 1954 г. – у Брэсцкай вобласці. Да 2003 г. вёска з’яўлялася цэнтрам калгаса імя С. М. Кірава, цяпер – кааператыву «Хомскі». У аграгарадку Хомск размешчаны каўбасны цэх «Мірон», прадпрыемства па вытворчасці мінеральнай вады «Фрост і К», сярэдняя школа, дзіцячы сад-яслі, філіял Драгічынскай дзіцячай школы мастацтваў, амбулаторыя, гандлёвы цэнтр, комплексны прыёмны пункт бытавых паслуг, аддзяленне Беларусбанка, аддзяленне сувязі, Дом культуры, бібліятэка. На сённяшні дзень у аграгарадку пражывае 1171 чалавек, налічваецца 401 двор. 1 ліпеня 2018 г. адбылося свята вёскі, прысвечанае 500-годдзю першага ўспаміну Хомска.

Вёска Хомск дала свету шмат таленавітых, здольных людзей. Сярод іх савецкі контр-адмірал Іван Даміянавіч Снітка (1896–1981), удзельнік Першай Сусветнай, Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў.

Матэрыял падрыхтаваны ў 2018 г. Драгічынскай цэнтральнай раённай бібліятэкай. Елісеева Валянціна Уладзіміраўна, бібліёграф ІІ кат. аддзела абслугоўвання і інфармацыі

  1. Хомск // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. Мінск, 2003. Т. 17. С. 47.
  2. Хомск // Республика Беларусь : энциклопедия : в 7 т. Минск, 2008. Т. 7. С. 438.
  3. Хомск // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. Минск, 2009. Т. 1, кн. 2. С. 444.
  4. Хомск ; Хомская суконная фабрыка / Максім Болбас // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. Мінск, 2003. Т. 6, кн. 2. С. 76.
  5. Хомск // Гарады і вёскі Беларусі : энцыклапедыя. Мінск, 2006. Т. 3, кн. 1. С. 304–305.
  6. Хомск // Беларуская савецкая энцыклапедыя : у 12 т. Мінск, 1974. Т. 11. С. 73.
  7. Хомск // Между Ясельдой и Днепробугом : Дрогичинский край : [история и современность Дрогичинского района] / авт-сост.: Д. В. Новиков и др. Минск : Молпресс, 2004. С. 20, 21, 125–129.
  8. Хомск : Курган ; Могила жертв фашизма ; Могила жертв фашизма / В. Л. Шатило ; Могила Макаревича Евгения Георгиевича / В. Л. Шатило ; Памятник Кирову Сергею Мироновичу // Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область. Минск, 1990. С. 175–176.
  9. Хомск // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Брэсцкая вобласць. Мінск, 1984. С. 155–156.

10. Царква ў гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы // Кулагін, А. Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыкл. даведнiк / А. М. Кулагін. Мiнск, 2007. С. 409–410.

11. Остатки замка : [д. Жабер, Хомский сельсовет] / М. А. Ткачёв // Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область. Минск, 1990. С. 167–168.

12. Мароз, В. В. Драўляныя сакральныя помнікі Берасцейшчыны : нарысы гісторыі, археалогіі і культуры / В. В. Мароз. – Мінск, 2018. – 511 с., [40] л. іл. – Са зместу: Хомск. С. 111, 132, 147, 194, 232, 254, 261, 287, 303.

13. Хомск // Памяць. Драгічынскі раён : гіст.-дакум. хроніка. Мiнск, 1997. С. 5, 12–13, 21, 26–28, 30–31, 34, 40, 44, 50–51, 55, 63, 71–72, 73, 76, 79–81, 83, 89, 105–107, 115–118, 120, 122, 137, 140–142, 152–153, 179, 192, 197–199, 231–234, 248, 250, 262, 268, 283, 303, 386, 397, 407, 415, 425, 436, 485, 495, 545, 552–553, 565.

14. История деревни Хомск : [Дрогичинского района] / работу выполнили члены кружка «Краеведение» Хомской СШ, рук. Л. Шикула // Запісы таварыства аматараў беларусай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Мiнск, 2013. Вып. 1. С. 65–94.

15. Хомск // Драгічынскі край : зямля і людзі. Пінск, 2015. С. 6–7, 26, 28, 34–35, 62, 94–95.

16. Хомск // Слоўнік назваў населеных пунктаў Брэсцкай вобласці / Рапановіч. Мінск, 1980. С. 131.

17. Шафран, Г. Вдова адъютанта : [о жизни и судьбе жительницы Хомска Н. М. Кузенько] / Галина Шафран // Драгічынскі веснік. 2018. 1 жніўня. С. 7.

18. Викторова, Г. Милый сердцу уголок : [Хомск отметил свой 500-летний юбилей] / Галина Викторова // Драгічынскі веснік. 2018. 14 ліпеня. С. 11.

19. Рассафонов, А. Экспедиция на руины старинного замка : [поисковые работы на территории археологического памятника «Руины бывшего замка Вишневецких близ Жабера»] / А. Рассафонов // Драгічынскі веснік. 2018. 17 лютага. С. 13.

20. Абрамчук, Г. Возрождённые храмы Дрогичинщины : [круглая Покровской церковь в Хомске] / Г. Абрамчук // Драгічынскі веснік. 2018. 10 лютага. С. 15.

21. Игнатчик, К. От древних до нынешних времен : [об агрогородке Хомск] / К. Игнатчик, Н. Жоголович, М. Красовская // Драгічынскі веснік. 2017. 11 лістапада. С. 15.

22. Ткачук, Н. Человек с золотыми руками : [Павел Данилович Макаревич из аг. Хомск отметил 90 летний юбилей] / Нина Ткачук ; фото Ивана Леончика // Драгічынскі веснік. 2017. 1 красавiка. С. 14.

23. Гребенников, О. Тень замка Вишневецких : [в конце января 2017 г. на руинах бывшего замка князей Вишневецких у д. Жабер была проведена очередная археологическая экспедиция] / Олег Гребенников // Заря. 2017. 11 февраля. С. 6.

24. Шафран, Г. Добры след у душы : [90-гадовы юбілей адзначыла ветэран педагагічнай працы, заслужаная настаўніца БССР Марыя Рыгораўна Ярашэвіч, якая пражывае ў Хомску] / Галіна Шафран // Драгічынскі веснік. 2016. 3 лютага. С. 1–2.

25. Шафран, Г. Историю родных мест пишут вместе : [«Летопись нашей школы» в Хомской СШ] / Галина Шафран ; фото Ивана Леончика // Драгічынскі веснік. 2015. 26 верасня. С. 13.

26. Волосюк, С. Кровавые тени нацизма : [немецко-фашистские оккупанты при отступлении строили дорогу из Дрогичина в Хомск] / С. Волосюк // Драгічынскі веснік. 2015. 15 ліпеня. С. 3.

27. Глазов, В. Иван Снитко : волны и рифы в судьбе контр-адмирала из Хомска : [И. Д. Снитко (1896–1981)] / Владимир Глазов // Брестский курьер. 2015. 5 марта (№ 10). С. 20–21.

28. Визитная карточка Хомского сельсовета : [подборка материалов] // Драгічынскі веснік. 2009. 25 лiстапада. С. 1–3.

29. Шафран, Г. «Фрост» получает путевку в будущее : [о работе СП «Фрост и К»] / Галина Шафран // Драгiчынскi веснiк. 2008. 16 лютага.

30. Свістуновіч, С. У добрых людзей і вада лечыць, асабліва калі яна «Хомская» : [аб СП «Фрост i К» у Хомску] / Сымон Свістуновіч ; фота Мікалая Амельчанкі // Звязда. 2003. 25 студзеня. С. 2.

31. Кривоносова, Н. Хомск – деревня древняя / Нина Кривоносова, Альберт Багдасаров // Заря. 2000. 29 января. С. 3.

32. Багдасараў, А. Хомск : старонкі гісторыі / Альберт Багдасараў // Драгічынскі веснік. 2000. 26 студзеня. С. 4.

33. Супрун, С. Школа адзначыла юбілей : [аб 120-гадовай гісторыі школы ў Хомску] / Сцяпан Супрун // Драгічынскі веснік. 1999. 17 сакавіка. С. 2.

34. Сунько, Ю. Хомск – остров оптимизма / Ю. Сунько // Белорусская нива. 1995. 30 мая.

35. Казлова, Г. …І назвалі ваду «Хомскай» / Г. Казлова // Народная газета. 1991. 15–21 ліпеня. С. 2.

36. Раманюк, Д. М. Трагедыя Хомска : [вёска ў час Вялікай Айчыннай вайны] / Д. М. Раманюк // Запаветы Леніна. Драгічын, 1991. 28 чэрвеня.

37. Нічыпорчык, П. Мінулае і сучаснае вёскі Хомск / П. Нічыпорчык // Запаветы Леніна. Драгічын, 1985. 3 жніўня.

Драгічынскі раён

Хомск

Мікалай Мікалаевіч Трафімчук

Мікалай Мікалаевіч Трафімчук нарадзіўся 3 студзеня 1950 года ў вёсцы Осаўцы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Нават не ў самой вёсцы, а на невялікім хутары аккурат на мяжы Драгічынскага і Іванаўскага раёнаў у сялянскай сям’і. Скончыў Белінскую сярэднюю школу.

Затым Мікалай Трафімчук скончыў Брэсцкае ГПТВ-65 будаўнікоў, служыў у Савецкай арміі. Пасля службы  ў 1968 годзе паступіў на філалагічны факультэт Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна. У 1971 годзе перавёўся на завочнае аддзяленне, працаваў у школах Драгічынскага і Бярозаўскага раёнаў. Пасля атрымання дыплома, з 1975 года, – у рэдакцыях раённых газет “Чырвоная звязда” (Іванава) і “Запаветы Леніна” (Драгічын), на Брэсцкім тэлебачанні, у газетах “Звязда” і “Мінская праўда”, карэспандэнтам-арганізатарам Бюро прапаганды мастацкай літаратуры Саюза пісьменнікаў Беларусі. З 1994 года – у рэдакцыі газеты “Наша доля”.

Калі працаваў у Драгічынскай раёнцы, з’яўляўся членам літаратурнага аб’яднання «Світанак», а з 1984 года – яго кіраўніком. Вершы Міколы Трафімчука з 1973 года змяшчаюцца на старонках газет і часопісаў, у зборніках «Дзень паэзіі». Ён адзін з аўтараў зборніка маладых паэтаў «Нашчадкі» (1979) і зборніка дзіцячых паэтаў «Цвіце верас» (1987).

Першая асобная кніжка паэта пад назвай «Трыванне» выйшла ў свет у 1990 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура». Нешта ёсць сімвалічнае ў гэтай назве, аўтару доўга давялося чакаць, пакуль кніга дайшла да чытача. А можа стойкасць – гэта жыццёвае крэда пісьменніка. У кнізе ажываюць дакладныя прыкметы нашага часу, змястоўна прадстаўлена тэма адказнасці за ўсё жывое на зямлі. Некаторыя творы напісаны ў публіцыстычнай манеры. У зборніку нямала вершаў прысвечана сяброўству і каханню. Потым выйшлі зборнікі вершаў «Траекторыя» (1992), «Фэст, альбо Трыяда» (1993), «Нішто не вернецца ніколі» (1995), «Любіць Бог Беларусь» (1996) і інш.

Паэзія Міколы Трафімчука цэласная, заснаваная на зямных рэаліях, часам суровых, але заўсёды чалавечых духоўных каштоўнасцей – вернасці, сумленнасці, працавітасці. Паэт – актыўны прапагандыст беларускай мовы. Калі працаваў у рэдакцыі Іванаўскай раённай газеты, ён адзін з усяго калектыву паўсядзённа размаўляў па-беларуску. Нязвыкла гэта звучала ў той час, а ён быў перакананы ў перамозе роднага слова.

У многіх вершах Мікола Трафімчук паўстае як публіцыст. Непакорнасць, нязгода са стэрыатыпамі, шэрасцю, імкненне змагацца з негатыўнымі з’явамі жыцця праходзяць праз усю яго творчасць. Але не здрадзіў сябе паэт і як лірык, у ім заўсёды ўжываліся два такія бакі чалавечага характару, не замінаючы адзін другому. У творчасці Міколы Трафімчука прысутнічае і тэма кахання, сяброўства. Шмат вершаў прысвечана інтымнай лірыцы, жанчыне. Шмат вершаў паэт прысвяціў маці, аднавяскоўцам, сябрам па пяру. Многія вершы Міколы Трафімчука пакладзены на музыку: «Драгічынскі вальс», «Павуцінка», «Бацькоўскі сад» і інш.

Паэт жыве на трывожнай планеце. Яго жыццё напоўнена паўсядзённымі турботамі, справамі, роздумам пра дзень мінулы і дзень сённяшні. У асобе Міколы Трафімчука ўдала спалучыліся дар паэта і дар празаіка, дар арганізатара. Пісьменнік дбаў не толькі пра выданне ўласных кніг, дзякуючы яго намаганням убачылі свет зборнікі і паявіліся ў друку творы мясцовых літаратараў.

Член Саюза пісьменікаў Беларусі з 1994 года (цяпер у Саюзе беларускіх пісьменнікаў). У 2005 годзе М. Трафімчук стаў заснавальнікам і галоўным рэдактарам літаратурна-мастацкага альманаха “Гоман”. Не змераць дарог, якія прайшоў і праехаў паэт на шляху да чытача, не злічыць радкоў, запісаных на паперы. Не ўсё яшчэ асэнсавана, не ўсё вылілася ў вершах, многае яшчэ наперадзе. Гэта значыць, наперадзе – новыя сустрэчы з паэтам.

 

Матэрыял падрыхтаваны ў 2015 г. Драгічынскай раённай цэнтральнай бібліятэкай. Трыфанава Наталля Іванаўна, бібліёграф аддзела абслугоўвання і інфармацыі

Творы М. Трафімчука

  1. Беларушчына : вершы / Мікола Трафімчук. – Мінск, 2002.
  2. Трын-трава : Прамовы пра мову / Мікола Трафімчук. – Мінск, 1996.
  3. Любіць Бог Беларусь / Мікола Трафімчук. – Мінск : Творчая фірма “Тэмікс”, 1996. 40 с.
  4. Найперш мы – ліцвіны : вершы / Мікола Трафімчук. – Мінск : Творчая фірма “Тэмікс”, 1996. 24 с.
  5. Нішто не вернецца ніколі : Сацыяльная лірыка. Інтымная лірыка. Духоўная лірыка / Мікола Трафімчук. – Мінск : Творчая фірма “Тэмікс”, 1995. – 50 с.
  6. Фэст, альбо Трыяда : вершы, лірычныя маналогі, пераклады / М. Трафімчук, Л. Кастэнка, П. Мах, М. Рубцоў, М. Сыч. – Мінск : Азбука, 1993. – 89 с.
  7. Трыванне : вершы / Мікола Трафімчук. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1990. – 108 с.
  8. Траекторыя : [вершы] / Мікола Трафімчук // Нашчадкі : [зборнік]. Мінск : Мастацкая літаратура, 1979. С. 159–182.
  9. Завіруха : [верш] / Мікола Трафімчук // Пакліч у госці сонца : [зборнік твораў для пазакласнага чытання / склад.: Л. Ф. Кузняцова, Н. У. Антонава]. Мінск, 2012. С. 209.

10. “З кім павядзешся…” ; “Здаўна ўжо гэта адчуваю…” : [вершы] / Мікола Трафімчук // Дзень паэзіі-2005. Мінск, 2005. С. 206.

11. Скарынка неба ; “Любіць Бог Беларусь” : [вершы] / Мікола Трафімчук // Анталогiя беларускай эпiтафii / уклад., аўтар прадм. i арт. А. Кудласевiч. Мінск : Ураджай, 2000. С. 92.

12. Раскажы, ветэран... : [верш] / Мікола Трафімчук // Дзень паэзіі-1984. Мінск, 1984. С. 225.

13. «На чоўне лета ў жоўты лістапад...» ; «Звіняць крыштальныя дажджы...» : [вершы] / Мікола Трафімчук // Дзень паэзіі-1982. Мінск, 1982.

14. Цішыня ; Невыплаканая балада : [вершы] / Мікола Трафімчук // Дзень паэзіі-1981. Мінск, 1981.

15. Світанне ; Развітанне ; Матулі ; Лагода ; Незваротнае : [вершы] / Мікола Трафімчук // Полымя. 1985. № 7. С. 103–105.

16. Сонейка : [верш] / Мікола Трафімчук // Вясёлка. 1985. № 10.

17. «Зямля даўно такіх не чула маршаў...» ; «Што вы пажадаеце, зямляне...» ; «Чым адказацьна дабрыню тваю..» : [вершы] / Мікола Трафімчук // Звязда. 1985. 24сак.

18. Рубікон ; Балада пра галасы расстраляных ; «Ты раскажы нам, памяць» : [вершы] / Мікола Трафімчук // ЛіМ. 1984. 27 крас. (№ 17). С. 9.

19. Песні рэвалюцыі ; Зорны час : [вершы] / Мікола Трафімчук // Полымя. 1984. № 5. С. 3.

20. Смага Брэсцкай крэпасці : [верш] / Мікола Трафімчук // Полымя. 1983. № 6. С. 6.

21. Камсамолу ; Музыка : [вершы] / Мікола Трафімчук // Маладосць. 1983. № 11. С. 155.

22. «Туча, туча... Напэўна, ёсць яна» ; «Звіняць крыштальныя дажджы...» ; Пераемнасць ; «Гаркату не пры-маю адразу...» ; «Святкуй, паэт!..» ; Час ; «Чыстае неба Радзімы...» ; «Гэтыя неясныя трывогі...» : [вершы] / Мікола Трафімчук // Заря. 1983. 25 августа.

23. «Ён стаў гісторыяй...» ; «Куды мы спяшаемся...» ; «Чыстае неба...» ; «Туга мая... Паверце...» : [вершы] / Мікола Трафімчук // Беларусь. 1983. № 10.

24. «А пачынаецца Радзіма...» ; Душа ; Мова ; «Пераменяцца даты...» ; «Аднойчы мусіш зразумець...» ; «У энным горадзе, горадзе вечным...» ; Дачцэ : [вершы] / Мікола Трафімчук // ЛіМ. 1983. 11 лютата.

25. Сумёты ; Снегу мала на двары : [вершы] / Мікола Трафімчук // Вясёлка. 1980. № 2.

26. Радзіме ; Агоўскія куфры ; Ясельда ; Івану Мележу ; «Як часта нас знячэўку захапляе...» ; «Выбірайце жанчын...» : [вершы] / Мікола Трафімчук // ЛіМ. 1980. 4 ліпеня. С. 5.

27. «Цяпер гляджу навокал з разуменнем...» ; «Плакалі аблокі...» ; «Тваё з’яўленне – дзіва...» ; «Маленства – час далёкіх зорак...» ; Жанчыне : [вершы] / Мікола Трафімчук // Маладосць. 1980. № 1.

28. «Ад рубінавых зорак маскоўскіх...» : [верш] / Мікола Трафімчук // Заря. 1980. 1 марта.

29. «Я для Прыроды...» ; «Навучы мяне, птах...» ; «Усё з кахання пачалося...» : [вершы] / Мікола Трафімчук // ЛіМ. 1979. 20 ліпеня. С. 4.

30. «Мембраны тэлефоннай хваляванне..» ; «Я прачынаўся...» : [вершы] / Мікола Трафімчук // Чырвоная змена. 1979. 31 студзеня.

31. Пераемнасць ; «Мне не магло гэта прысніцца...» ; «Не здзіўляйся, што болей не вырас...» : [вершы] / Мікола Трафімчук // ЛіМ.1978. 9 верасня.

32. Балада пра жыта : [верш] / Мікола Трафімчук // Дзень паэзіі-1979. Мінск, 1978.

33. Праўда ; Роднасць ; Вясковы маршрут ; «Пахне спелым верасам паветра...» ; «Я аддам табе ўсе вечары...» : [вершы] / Мікола Трафімчук // Маладосць. 1977. № 6. С. 104–106.

Аб жыцці і творчасці М. Трафімчука

  1. Мікола Трафімчук // Літаратурная карта Берасцейшчыны / укл. А. Крэйдзіч. Брэст : Брэсцкая друкарня, 2008. С. 184–185.
  2. Мікола Трафімчук // Ляшук, В. Я. Літаратура Берасцейшчыны / В. Я. Ляшук, Г. М. Снітко. Брэст, 1999. С. 320–321.
    1. Мікола Трафімчук / Я. Я. Аляксейчык // Памяць : гіст.-дакум. хроніка Драгічынскага раёна / [уклад. С. А. Супрун ; рэд.-склад. Я. Я. Аляксейчык]. Мінск : БЕЛТА. 1997. С. 444–445.
    2. Трафімчук Мікола // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. Мінск, 1995. Т. 6. С. 95–96.
    3. Няхай твая ўсім зорка свеціць : аб творчым лёсе беларускага паэта Міколы Трафімчука. – Драгічын : ЦРБ, 2001. – 6 с.
    4. Дорская, С. Пляцоўка для «народнай» літаратуры : [пра часопіс “Гоман” расказвае яго рэдактар М. Трафімчук] / С. Дорская // ЛiМ. 2007. 14 верасня. С. 12.
    5. Кобак, Н. “Шануй свой дзень” : да 55-годдзя з дня нараджэння Міколы Трафімчука / Н. Кобак // Драгічынскі веснік. 2005. 22 чэрвеня. С. 4.
    6. Ткачук, Н. На парозе творчай сталасцi : [пра творчы вечар пiсьменнiка М. Трафiмчука ў Драгічынскай ЦРБ] / Н. Ткачук // Драгічынскі веснік. 2000. 24 мая.
    7. Крэйдзіч, А. Паэт прыехаў. Святкуюць землякі : [аб творчай сустрэчы з М. Трафімчуком у Драгічыне] / Анатоль Крэйдзіч // Заря. 2000. 25 мая.

Драгічынскі раён

Осаўцы

Трафімчук Мікола